Kiedy opuszczałem Francuski Cmentarz Wojenny w Venafro, nie mogłem opędzić się od myśli o zbrodniach popełnianych przez żołnierzy francuskich oddziały kolonialnych we Włoszech – wiedziałem, że muszę odwiedzić Castro dei Volsci i zobaczyć pomnik „Mamma Ciociara”.
![](https://montecassino.info.pl/wp-content/uploads/2024/06/SM-Castro_dei_Volsci-4-683x1024.jpg)
Zamek Wolsków
Castro dei Volsci leży niecałe 50 kilometrów od Cassino. To niewielka miejscowość w prowincji Frosinone, położona na obszarze zwanym Ciociaria. Nazwa miejscowości wywodzi się od łacińskiego Castrum, co oznacza „ufortyfikowane miejsce” lub „zamek” oraz od starożytnego ludu Wolsków, który zamieszkiwał południową część Lacjum.
![Uliczka Castro dei Volsci](https://montecassino.info.pl/wp-content/uploads/2024/06/SM-Castro_dei_Volsci-5-1024x683.jpg)
II wojna światowa była dla Castro dei Volsci okresem tragicznym, który nie skończył się wraz z wyzwoleniem 27 maja 1944 roku. Od zawieszenia broni we wrześniu 1943 roku dochodziło do łapanek, deportacji i rozstrzeliwań przez Niemców.
Po wkroczeniu wojsk francuskich dochodziło do masowych gwałtów dokonanych przez żołnierzy marokańskich. Gmina Castro dei Volsci była jedną z najbardziej dotkniętych tymi zbrodniami w całej Ciociarii. W sumie zgwałconych zostało 271 kobiet (w tym 68 poniżej 18 roku życia) oraz 6 mężczyzn, w tym 7-letnie dziecko.
Pomnik „Mamma Ciociara”
Pomnik „Mamma Ciociara” w Castro de Volsci, znajdujący się na szczycie twierdzy Rocca di San Pietro, przedstawia matkę, która swoim ciałem stara się chronić córkę przed przemocą.
![](https://montecassino.info.pl/wp-content/uploads/2024/06/SM-Castro_dei_Volsci-2-717x1024.jpg)
Pomnik upamiętnia wszystkie kobiety, które ucierpiały z powodu brutalnej przemocy i gwałtów (tzw. marocchinate) w czasie II wojny światowej. Pomnik ustawiony na tarasie panoramicznym, nazywanym Balkonem Ciociarii (Balcone della Ciociaria), został odsłonięty 3 czerwca 1964 r.
Na tym samym tarasie Rocca di San Pietro znajduje się również pomnik Dzwon Pokoju, z napisem na cokole:
Nie ma znaczenia, kim jesteś […]
Jeśli pytają cię, co jest najważniejsze dla ludzkości, odpowiedz:
najpierw, potem, zawsze pokój!
![](https://montecassino.info.pl/wp-content/uploads/2024/06/SM-Castro_dei_Volsci-3-635x1024.jpg)
Alberto Moravia i Sofia Loren – „Matka i córka”
O przemocy i gwałtach ze strony francuskich wojsk kolonialnych mówi książka Alberta Moravii La Ciociara oraz film nakręcony w 1960 roku, na podstawie tej powieści.
Film z Sofią Loren w roli głównej reżyserował Vittorio De Sica. W Polsce film ten był wyświetlany pod tytułem Matka i córka” (pod takim też tytułem wydano książkę Moravii). Sofia Loren za rolę w tym dramacie została nagrodzona Oskarem.
![](https://montecassino.info.pl/wp-content/uploads/2024/06/Matka-i-corka.jpg)
Pomnik w Castro dei Volsci przypomina o strasznych czasach, a pamięć o zadanych krzywdach trwa nadal wśród mieszkańców Lacjum.
Informacje praktyczne
Castro dei Volsci leży niecałe 50 kilometrów od Cassino. Pojechałem tam autostradą A1 z Cassino aż do zjazdu Ceprano. Samochód zostawiłem na parkingu, który ciągnie się wzdłuż murów miejscowości.
Trasa do Castro dei Volsci i więcej informacji o miasteczku oraz pomniku „Mamma Ciociara” znajduje się w części Trasy samochodowe przewodnika „Monte Cassino i okolice. Szlakiem 2 Korpusu Polskiego”.