Gen. bryg. Bronisław Rakowski – w 75. rocznicę śmierci

28 grudnia 2025 roku mija 75 lat od śmierci generała brygady Bronisława Rakowskiego (KMC nr 6), dowódcy 2 Warszawskiej Brygady Pancernej (później 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej) 2 Korpusu Polskiego, który zapisał się w historii jako legionista, kawalerzysta, dowódca brygady pancernej w czasie bitwy o Monte Cassino i całej kampanii włoskiej.

Młodość i początki służby wojskowej

Wybuch I wojny światowej odmienił losy młodego studenta. Rakowski otrzymał przydział do 1. Pułku Piechoty Legionów Polskich. W trakcie służby w legionach przeszedł do 1. Pułku Ułanów Legionów Polskich, gdzie jako wachmistrz sztabowy ukończył oficerską szkołę kawalerii. Po kryzysie przysięgowym w 1917 roku został wcielony do armii austro-węgierskiej, a następnie internowany na Węgrzech.

W wolnej Polsce

Odzyskanie niepodległości przez Polskę w listopadzie 1918 roku otworzyło nowy rozdział w życiu Rakowskiego. Wrócił do kraju i współorganizował 3. Pułk Ułanów Śląskich. Walczył w wojnie polsko-ukraińskiej oraz w decydującej wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920, gdzie został dwukrotnie ranny.

Jego bohaterstwo w działaniach wojennych zasługuje na szczególne podkreślenie. Podczas walk 22 września 1920 roku rotmistrz Rakowski, dowodząc 3. szwadronem, osobistym przykładem porywał żołnierzy do ataku, rzucając się bez wahania do rzeki. Jego odwaga i determinacja złamały opór nieprzyjaciela, co zostało docenione nadaniem Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari.

W okresie międzywojennym Rakowski systematycznie rozwijał swoją karierę wojskową. Dowodził kolejnymi jednostkami kawalerii, w tym 7. Pułkiem Ułanów Lubelskich oraz 12. Pułkiem Ułanów Podolskich. W latach 1926-1928 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, po czym otrzymał dyplom oficera Sztabu Generalnego. Pracował jako wykładowca taktyki kawalerii oraz kierownik wyszkolenia bojowego w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. W lutym 1936 roku objął funkcję szefa Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie, którą pełnił do września 1939 roku.

Kampania wrześniowa i więzienie na Łubiance

We wrześniu 1939 roku pułkownik Rakowski był szefem sztabu Frontu Południowego, dowodzonego przez generała Kazimierza Sosnkowskiego. Pełnił również funkcję szefa sztabu obrony Lwowa.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski i kapitulacji Lwowa przed siłami sowieckimi, Rakowski stanął przed trudnym wyborem. Odmówił poddania się Sowietom i podjął ryzykowną próbę przedostania się przez Karpaty na Węgry. Został jednak aresztowany przez NKWD i do sierpnia 1941 roku był więziony na Łubiance w Moskwie.

Pod dowództwem gen. Andersa – droga do Włoch

Płk Bronisław Rakowski został zwolniony z więzienia na mocy układu Sikorski-Majski. Natychmiast włączył się w organizację nowo powstającej armii polskiej. W 1941 roku został awansowany do stopnia generała brygady. Pełnił kolejne funkcje: dowodził Ośrodkiem Organizacyjnym, następnie 8 i 5 Dywizją Piechoty, a od września 1942 do sierpnia 1943 roku był szefem Sztabu Armii Polskiej na Wschodzie.

W tym czasie formujący się 2 Korpus Polski przechodził intensywne szkolenie na Bliskim Wschodzie. Jednostki były wyposażane w nowoczesny sprzęt brytyjski i przygotowywane do walk w ramach 8 Armii Brytyjskiej we Włoszech.

W 1943 roku został przeniesiony z pracy sztabowej na stanowisko liniowe – powierzono mu dowodzenie 2 Brygadą Pancerną, która wkrótce stanie się jednym z najważniejszych związków taktycznych 2 Korpusu.

Dowódca 2 Warszawskiej Brygady Pancernej w kampanii włoskiej

Gen. bryg. Bronisław Rakowski dowodziła 2 Brygadą Pancerną (2BPanc) w czasie całej kampanii włoskiej.

Dalsze operacje we Włoszech

Po zwycięstwie pod Monte Cassino 2. Korpus Polski nie zatrzymał się. Brygada Pancerna pod dowództwem Rakowskiego uczestniczyła w dalszych operacjach kampanii włoskiej, w tym w zdobyciu Ankony w lipcu 1944 roku. Marszałek polny Harold Alexander osobiście dekorował generała po tym sukcesie (zdjęcie nagłowkowe).

W sierpniu i wrześniu 1944 roku jednostki polskie przełamywały kolejną potężną linię obronną – Linię Gotów w Apeninach Północnych.

Zdobycie Bolonii

Wiosną 1945 roku nadszedł czas na ostatnią wielką ofensywę aliantów we Włoszech. 11 kwietnia 1945 roku zostało utworzone zgrupowanie „Rak” pod dowództwem generała Rakowskiego, w skład którego wchodziła 2 Warszawska Brygada Pancerna oraz żołnierze 5 Kresowej Dywizji Piechoty. Zadaniem zgrupowania było sforsowanie rzeki Senio i dotarcie do Bolonii.

16 kwietnia zgrupowanie „Rak” dotarło do kanału Medicina, przełamując kolejne pozycje niemieckie. Gdy 19 kwietnia wojska polskie sforsowały kanał Fossatone, Niemcy musieli wycofać się z Bolonii. 21 kwietnia 1945 roku polscy żołnierze jako pierwsi spośród wojsk alianckich wkroczyli do tego strategicznego miasta.

Dowódca 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej

7 czerwca 1945 roku 2. Brygada Pancerna została przekształcona w 2. Warszawską Dywizję Pancerną, a generał Rakowski objął jej dowództwo. W latach 1945-1947 dowodził tą jednostką, która stacjonowała w Maceracie w środkowych Włoszech.

Emigracja do Argentyny

Po rozwiązaniu 2 Korpusu Polskiego i służbie w PKPiR gen. Rakowski nie zdecydował się na powrót do kraju rządzonego przez komunistów. Wybrał emigrację: najpierw przebywał w wielkiej Brytanii, a następnie wyjechał do Argentyny, gdzie osiadł na stałe.

W Buenos Aires próbował zbudować nowe życie z dala od Ojczyzny. Założył przedsiębiorstwo transportowe świadczące usługi dla firm budowlanych, wykorzystując swoje zdolności organizacyjne w życiu cywilnym.

Generał Bronisław Rakowski zmarł w Buenos Aires 28 grudnia 1950 roku w wieku zaledwie 55 lat. Jego życie, naznaczone ciągłą walką o niepodległą Polskę, zakończyło się daleko od kraju, któremu poświęcił całe swoje dorosłe życie.

Pochowany został w miejscowości Quilmes na cmentarzu Ezpeleta, następnie przeniesiony na cmentarz Recoleta do „panteonu Polaków” w grobowcu rodziny Kobylańskich, zbudowanego w latach 90. Spoczywają tam trzej generałowie odznaczeni krzyżem Virtuti Militari: Bronisław Rakowski, Jan Swierczynski i Jerzy Aleksander Zawisza (Recoleta, sekcja 19) Grób został wpisany do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (nr ewidencyjny 501).

Odznaczenia

• Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Niepodległości
• Krzyż Walecznych (czterokrotnie)
• Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
• Złoty Krzyż Zasługi
• Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 6

Gen. Bronisław Rakowski: pamięć i dziedzictwo

Generał Bronisław Rakowski to postać, która zasługuje na szczególne miejsce w panteonie polskich bohaterów. Od legionisty i kawalerzysty walczącego o niepodległość w latach 1918-1920, przez oficera sztabowego i wykładowcę w okresie międzywojennym, po dowódcę pancernego w najtrudniejszych bitwach kampanii włoskiej 2 Korpusu Polskiego.

Jego losy są symboliczne dla całego pokolenia polskich żołnierzy, którzy walczyli na wszystkich frontach II wojny światowej, by ostatecznie nie móc wrócić do ojczyzny. Zwycięstwo pod Monte Cassino, zdobycie Ankony i Bolonii, okupione wysoką ceną, nie przyniosły wolności dla Polski. Generał Rakowski, jak tysiące innych żołnierzy 2 Korpusu, musiał wybrać życie na emigracji zamiast powrotu do komunistycznej Polski.

W 75 rocznicę jego śmierci warto przypomnieć słowa, które generał Harold Alexander skierował do żołnierzy 2 Korpusu Polskiego: „Jeżeliby mi dano do wyboru między którymikolwiek żołnierzami, których chciałbym mieć pod swoim dowództwem, wybrałbym Was – Polaków!”. Generał Bronisław Rakowski był uosobieniem tych słów.

Cześć Jego pamięci!

---

Artykuł został opracowany na podstawie materiałów archiwalnych oraz publikacji IPN i Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu.