Porucznik Stanisław Wroński i jego cypryjscy mulnicy

Idąc Drogą Polskich Saperów, warto pamiętać, że ponad 80 lat temu jeździły nią nie tylko wojskowe pojazdy i czołgi. Nocami kroczyły tędy również kolumny mułów z amunicją, żywnością, wodą i innym zaopatrzeniem dla żołnierzy walczących o Monte Cassino.

Cypryjskimi mulnikami dowodził por. Stanisław Wroński (KMC nr 35018). Jego namiot stał w „Gdańsku”, składzie przeładunkowym obsługującym głównie 5 Kresową Dywizję Piechoty.

Tam, gdzie nie mogły dojechać pojazdy

Droga Polskich Saperów umożliwiła przejazd samochodów i czołgów w kierunku Gardzieli i Albanety. Nie do każdego stanowiska można było jednak dotrzeć pojazdem. Gdy kończyła się droga dla ciężarówek i bantamów (albo gdy nie było dość pojazdów), zaopatrzenie przejmowały muły.

Melchior Wańkowicz ujął to bardzo obrazowo: „Muł jest względem konia tym, czym łazik wobec normalnego wozu”.

Muły przygotowywano do warunków frontowych jeszcze na Bliskim Wschodzie. Oswajano je z hukiem wystrzałów i wybuchami petard. Zwykłe zwierzę mogło przenosić około 80–90 kilogramów ładunku. Transportowano na nich przede wszystkim amunicję, ale także wodę, żywność i inne wyposażenie potrzebne walczącym oddziałom.

Przez Inferno do „Gdańska”

Ciężarówki 21 Kompanii Transportowej jeździły przez wąwóz Inferno do „Gdańska”. Żołnierzy tej kompanii Wańkowicz nazywał „diabłami”. „Gdańsk” był składem przeładunkowym obsługującym głównie 5 Kresową Dywizję Piechoty. Przywiezione zaopatrzenie kierowano stąd dalej ciężarówkami, bantamami albo na grzbietach mułów, zależnie od trasy i warunków terenowych.

Tadeusz Radwański wspominał, że w „Gdańsku” przez całą dobę trwała gorączkowa praca. Gromadzono tam broń, amunicję i żywność, przygotowywano również muły, które po zapadnięciu zmroku ruszały w stronę linii bojowej.

5 Kresowa Dywizja Piechoty dysponowała dwiema kompaniami mułów. Na czele kompanii stali brytyjscy oficerowie. Przed rozpoczęciem polskiego natarcia zostali jednak odesłani od frontu. Zwierzęta prowadzili cypryjscy mulnicy, którymi podczas bitwy o Monte Cassino dowodził por. Stanisław Wroński.

Porucznik Stanisław Wroński

Stanisław Wroński urodził się 14 listopada 1903 roku w Kielcach. Ukończył Państwowe Seminarium Nauczycielskie, pracował jako nauczyciel i był oficerem rezerwy Wojska Polskiego.

Po kampanii wrześniowej został internowany na Węgrzech. Uciekł i przez Jugosławię przedostał się do Syrii, gdzie w 1940 roku wstąpił do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. Walczył między innymi pod Tobrukiem, a następnie uczestniczył w kampanii włoskiej.

Podczas bitwy o Monte Cassino dowodził cypryjskimi mulnikami. W wykazie odznaczonych Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino figuruje w składzie 7 Pułku Artylerii Przeciwpancernej. Otrzymał KMC nr 35018.

Po wojnie, w 1947 roku wrócił do Polski i ponownie pracował jako nauczyciel w Kielcach. Uczył przysposobienia obronnego w I Liceum Ogólnokształcącym im. Stefana Żeromskiego. Zmarł 17 lipca 1978 roku. Został pochowany na Cmentarzu Starym w Kielcach.

Śladami mulników i por. Stanisława Wrońskiego

Drogę Polskich Saperów opisuję w przewodniku „Monte Cassino i okolice. Szlakiem 2 Korpusu Polskiego” jako trasę T7. Prowadzi ona z Cairy w głąb masywu i liczy około 3,3 kilometra w jedną stronę.

W przewodniku szerzej opisuję także „Gdańsk” oraz wąwóz Inferno, którym ciężarówki 21 Kompanii Transportowej dowoziły zaopatrzenie. Temu rejonowi poświęcona jest trasa T8: Droga Inferno / Wąwóz Inferno.

Idąc dziś Drogą Polskich Saperów, warto patrzeć nie tylko na trasę czołgów i pojazdów wojskowych. Ponad 80 lat temu nocami kroczyły nią również kolumny mułów prowadzone przez cypryjskich mulników por. Stanisława Wrońskiego.

Najczęstsze pytania

Czy podczas bitwy o Monte Cassino używano mułów do transportu zaopatrzenia?
Tak. Muły dostarczały amunicję, wodę, żywność i wyposażenie tam, gdzie nie mogły dojechać ciężarówki ani lekkie pojazdy.

Kim byli cypryjscy mulnicy spod Monte Cassino?
Byli to żołnierze z Cypru odpowiedzialni za prowadzenie mułów transportujących zaopatrzenie m. in. dla oddziałów 2 Korpusu Polskiego walczących w masywie Monte Cassino.

Kim był porucznik Stanisław Wroński?
Był oficerem 2 Korpusu Polskiego, który podczas bitwy o Monte Cassino dowodził cypryjskimi mulnikami. W wykazie odznaczonych Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino figuruje jako żołnierz 7 Pułku Artylerii Przeciwpancernej (KMC nr 35018).

Czym był „Gdańsk” podczas bitwy o Monte Cassino?
„Gdańsk” był składem przeładunkowym obsługującym głównie 5 Kresową Dywizję Piechoty. Trafiało tam zaopatrzenie dowożone przez 21 Kompanię Transportową przez wąwóz Inferno, a następnie było transportowane dalej różnymi środkami, w tym na grzbietach mułów.

Czy Drogą Polskich Saperów poruszały się tylko czołgi i samochody?
Nie. Oprócz wojskowych pojazdów nocami przechodziły nią także kolumny mułów z zaopatrzeniem dla żołnierzy walczących o Monte Cassino.