Cervaro – skąd czerpano wodę dla żołnierzy 2 Korpusu?

Podróżując wokół Cassino, łatwo minąć Cervaro bez zatrzymania. A szkoda, bo podczas bitwy o Monte Cassino miejscowość ta była jednym z punktów zaopatrzenia w wodę żołnierzy 2 Korpusu Polskiego.

W przewodniku „Monte Cassino i okolice” opisuję Cervaro przy okazji trasy samochodowej S2: Cassino – San Vittore del Lazio – Mignano Monte Lungo – San Pietro Infine – Venafro. W części poświęconej Cervaro i San Michele znajduje się podrozdział „Zaopatrzenie w wodę i żywność”.

Tym razem chcę pokazać jedno konkretne miejsce, które możesz dzisiaj odnaleźć w Cervaro.

Woda z Cervaro

W czasie bitwy wodę dla żołnierzy pobierano między innymi z ujęć znajdujących się w Cervaro. Jednym z nich była Fontana della Forma na Piazza San Paolo.

Fontanna w Cervaro — Pobór wody z fontanny w Cervaro. Zdjęcie za: M. Wańkowicz, *Bitwa o Monte Cassino*

Pobranie wody było dopiero początkiem. Wodę z różnych ujęć następnie chlorowano, a później transportowano w stronę walczących oddziałów. W zależności od terenu i dostępności dróg wykorzystywano samochody oraz transport juczny.

Melchior Wańkowicz wspominał, że żołnierze narzekali nawet na zbyt silnie chlorowaną wodę. Kiedy dowódca saperów Korpusu, płk Skąpski, zapytał obsługę stacji chlorowania o ilość stosowanego chloru, usłyszał, że najważniejsze jest skuteczne zwalczanie bakterii.

Na wąskich i stromych ścieżkach masywu samochody nie mogły już docierać wszędzie. Tam ważną rolę przejmował transport juczny. O cypryjskich mulnikach i por. Stanisławie Wrońskim pisałem już w osobnym artykule.

Fontana della Forma

Fontana della Forma jest uznawana za najstarszą fontannę w Cervaro. Wzmiankowano ją już w dokumencie opata Bernarda Aygleria z 1273 roku. Fontannę przebudowywano w 1692 i 1962 roku. Podczas ostatniej przebudowy zmieniono jej wcześniejszy wygląd, wykorzystując między innymi cegłę terakotową.

Najważniejsze z punktu widzenia turysty podążającego śladami 2 Korpusu Polskiego jest jednak to, że Fontana della Forma zachowała się do dzisiaj. Możesz więc zobaczyć jedno z miejsc, z których w maju 1944 roku pobierano wodę dla polskich żołnierzy.

Zatrzymaj się w Cervaro

Jeżeli jedziesz samochodem do Cassino, zjedź na chwilę do centrum Cervaro i odszukaj Fontana della Forma na Piazza San Paolo.

To krótki przystanek, a pozwala zobaczyć miejsce związane nie z samym natarciem na Monte Cassino, lecz z codziennym wysiłkiem zaplecza, które musiało zapewnić walczącym żołnierzom wodę, żywność, amunicję i inne zaopatrzenie.

Więcej miejsc związanych z 2 Korpusem opisuję w przewodniku „Monte Cassino i okolice. Szlakiem 2 Korpusu Polskiego”. Dzięki temu podróż po okolicach Cassino prowadzi nie tylko do pomników i miejsc walk, ale również do mniej oczywistych śladów jego codziennego funkcjonowania.