12 Pułk Ułanów Podolskich w walkach o Piedimonte

Odwiedziny pomnika 12 Pułku Ułanów Podolskich w Piedimonte San Germano stanowiły dla mnie impuls, aby krótko przypomnieć udział ułanów w walkach o miasto w maju 1944 roku.

Pomnik 12 Pułku Ułanów Podolskich w Piedimonte San Germano

Do walk o Piedimonte skierowano kombinowany szwadron szturmowy 12 Pułku Ułanów Podolskich. Składał się z trzech plutonów – po jednym z każdego szwadronu pułku – sekcji dwóch moździerzy 3-calowych oraz rzutu administracyjnego. Dowodził nim por. Władysław Dziewicki (KMC nr 1230). Dowódcami plutonów byli por. Jan Koczy (KMC nr 1435), ppor. Henryk Tekliński (KMC nr 1927) i ppor. Jan Śniechowski (KMC nr 1810), sekcją moździerzy dowodził pchor. Jan Bobrownicki (KMC nr 2310), a rzutem administracyjnym ppor. Kazimierz Gurbiel (KMC nr1301). Łącznie oddział liczył 5 oficerów i 132 szeregowych.

Ułani ruszają na Piedimonte

20 maja 1944 roku por. Dziewicki zameldował się ze swoim szwadronem w dowództwie 2 Brygady Pancernej. Otrzymał rozkaz przejścia w rejon stanowiska dowodzenia płk. Władysława Bobińskiego pod Piedimonte.

Zadaniem ułanów było wejście do miasta, zorganizowanie obrony na jego północno-wschodnim skraju oraz nawiązanie łączności z 18 Lwowskim Batalionem Strzelców. Zakładano, że w Piedimonte znajdują się jedynie luźne grupy Niemców. Szybko okazało się, że obrona miasta jest znacznie silniejsza.

Około godziny 21.00 szwadron rozpoczął natarcie. Dwa patrole oficerskie dowodzone przez ppor. Teklińskiego i ppor. Śniechowskiego szybko dotarły do rynku. Niemcy zostali zaskoczeni, jednak wkrótce wywiązała się gwałtowna walka z użyciem granatów i broni automatycznej.

Oba patrole zostały wyparte z centrum miasta. Płk Bobiński, oceniając siły niemieckie jako znacznie większe, niż wcześniej zakładano, nakazał wycofanie szwadronu i zorganizowanie obrony. Pluton por. Koczego pozostał w pierwszych zabudowaniach jako placówka, a pozostałe dwa plutony zajęły stanowiska około 100 metrów niżej.

Rozmieszczenie plutonów kombinowanego szwadronu 12 Pułku Ułanów Podolskich i 18 Batalionu Strzelców po wycofaniu się z Piedimonte 20 maja 1944 roku. Źródło: Melchior Wańkowicz, „Bitwa o Monte Cassino”, t. III. — Rozmieszczenie plutonów kombinowanego szwadronu 12 Pułku Ułanów Podolskich i 18 Batalionu Strzelców po wycofaniu się z Piedimonte 20 maja 1944 roku. Źródło: M. Wańkowicz, „Bitwa o Monte Cassino”, t. III.

Cztery dni walk o Piedimonte

21 maja prowadzono rozpoznanie niemieckich stanowisk, a następnie podjęto kolejne natarcie, wspierane przez lotnictwo i osiem czołgów. Niemcy bronili się w ufortyfikowanych budynkach, dysponowali działami przeciwpancernymi oraz karabinami maszynowymi. Atak nie przyniósł większych sukcesów i oddziały powróciły na wcześniejsze pozycje.

Wieczorem do rejonu walk przybyły dwie kompanie 5 Batalionu Strzelców Karpackich pod dowództwem mjr. Tarkowskiego. Następnego dnia ponowiono natarcie. Początkowo ułani i piechota posunęli się głębiej w zabudowania Piedimonte, ale rozpoczęły się ciężkie walki uliczne. Poszczególne grupy traciły ze sobą łączność, rosły też straty. W czasie walk poległ mjr Tarkowski.

23 maja większych natarć nie prowadzono. Działały patrole, trwała walka ogniowa, a artyleria ostrzeliwała niemieckie stanowiska. 24 maja walki uliczne trwały nadal, jednak bez rozstrzygnięcia.

Wieczorem szwadron 12 Pułku Ułanów Podolskich został zluzowany przez 15 Batalion. O świcie 25 maja ułani opuścili rejon Piedimonte i około godziny 10.00 dotarli do Ailano, gdzie ponownie dołączyli do pułku.

Ułani polegli w walkach o Piedimonte

Straty kombinowanego szwadronu w walkach pod Piedimonte wyniosły dwóch poległych oraz 17 rannych. Zginęli:

kpr. Antoni Benc – Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 788, pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych,
ułan Bolesław Ciosek – Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 811.

Rannych zostało jeden oficer i 16 ułanów.

W pracy zbiorowej „Ułani Podolscy”, wydanej przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich w 1991 roku, ten walki o Piedimonte podsumowano słowami: „W ten sposób spełnił pułk swoją ostatnią powinność w wielkiej bitwie o Monte Cassino”.

Pomnik 12 Pułku Ułanów Podolskich w Piedimonte San Germano

Dziś o udziale ułanów w walkach o Piedimonte przypomina pomnik 12 Pułku Ułanów Podolskich przy Largario Antoni Benc. Na monumencie znajduje się tablica poświęcona kpr. Antoniemu Bencowi, a w maju 2026 roku umieszczono na nim medalion z oznaką pułku.