Po tropach mułów. Szlakiem CAI 801a do Dużej Miski

Dzisiaj z Monte Rotondo w stronę Dużej i Małej Miski prowadzi szlak CAI 801a – Sentiero delle Chiaie. W maju 1944 roku tędy transportowano zaopatrzenie dla żołnierzy 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Kolumny mułów wyruszały z rejonu San Michele, przechodziły przez Monte Rotondo i szły dalej w stronę Misek.

Z San Michele do Dużej Miski

Szlak CAI 801a rozpoczyna się na Monte Rotondo di Cassino. Prowadzi przez Vallone delle Chiaie, dalej obok dużego leja krasowego i przez przełęcz pod Colle San Comeo w stronę doliny Pozzo Alvito. Ma 3,3 kilometra długości, a suma podejść wynosi 555 metrów. Można nim dojść do Dużej i Małej Miski.

Dzisiejszy szlak obejmuje tylko fragment drogi pokonywanej przez kolumny mułów. Wyruszały one z rejonu San Michele i przez Monte Rotondo docierały do Dużej Miski. Trasa w jedną stronę liczyła około 12 kilometrów, a przemarsz do rejonu Misek i powrót do San Michele zajmował od sześciu do ośmiu godzin. Kolumny wyruszały zazwyczaj po zmroku. Drogi i ścieżki znajdowały się w zasięgu niemieckiego ognia.

Cypryjscy mulnicy dla 3 DSK

Podczas luzowania brytyjskiej 78 Dywizji Piechoty przez 3 Dywizję Strzelców Karpackich z tego rejonu odeszły hinduskie kompanie mułów. Do obsługi polskiej dywizji przydzielono kompanie cypryjskie, złożone z ochotników greckich i tureckich, pozostających pod brytyjskim dowództwem.

Początkowo były to kompanie 619 i 620, a 10 maja dołączyła do nich kompania 621. Wszystkie wchodziły w skład 1 Cypryjskiej Grupy Mułów. Każda dzieliła się na cztery plutony po 96 mułów. Etatowy skład kompanii obejmował siedmiu brytyjskich oficerów, dwudziestu brytyjskich podoficerów oraz 299 Cypryjczyków. Kompanie zajęły rejony przy drodze San Michele oraz w pobliżu Cervaro.

Transport zaopatrzenia

Codziennie na muły ładowano amunicję i inne zaopatrzenie. Każde zwierzę przenosiło od 80 do 90 kilogramów ładunku. Do dyspozycji były również ciężkie muły, mogące unieść do 150 kilogramów. Wykorzystywano je do przenoszenia amunicji z punktu amunicyjnego nr 3 do Dużej Miski.

W rejonie San Michele znajdowały się także punkt wodny i kuchnie kompanijne. Wodę przewożono dalej na mułach, a przygotowane posiłki wysyłano w termosach do oddziałów znajdujących się na linii. Ponieważ nie zawsze docierały gorące, żołnierze otrzymali kuchenki Tommy Cookers, opalane tak zwanym suchym spirytusem. Ze względu na ogień przeciwnika nie wszędzie można było ich używać.

Cypryjskie kompanie poniosły straty w zabitych i rannych. Zginęło również około 50 mułów.

Przytłumiony tupot w ciemności

Jedną z kolumn mułów spotkał por. lek. Adam Majewski podczas drogi do Miski. Najpierw usłyszał w ciemności dziwny dźwięk, przypominający przytłumiony tupot i dzwonienie blaszanek po konserwach:

Zsunęliśmy się na sam skraj drogi, prawie do rowu. Po krótkiej chwili zaczęły nas mijać objuczone muły. Przy każdym biegł żołnierz i trzymał uzdę w ręku

Majewski zauważył, że prowadzący zwierzęta Cypryjczycy biegli bezszelestnie, prawdopodobnie w gumowych butach. Podziwiał ich kondycję: trzymając muła za uzdę, musieli pokonywać wiele kilometrów krętej górskiej drogi.

Włoskim szlakiem po tropach mułów

Dzisiaj część tej drogi można przejść szlakiem CAI 801a – Sentiero delle Chiaie. Prowadzi on z Monte Rotondo w stronę Dużej i Małej Miski, przez teren, którym w maju 1944 roku transportowano zaopatrzenie dla 3 Dywizji Strzelców Karpackich.

O szlaku CAI 801a oraz miejscach, do których można nim dotrzeć, wspominam w przewodniku „Monte Cassino i okolice. Szlakiem 2 Korpusu Polskiego”.

Szlak CAI 801a prowadzi do Dużej Miski, gdzie podczas bitwy o Monte Cassino docierały kolumny cypryjskich mułów z zaopatrzeniem dla 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Dziś jest to jedna z mniej znanych tras pozwalających poznać logistyczne zaplecze walk o Monte Cassino.

Najczęstsze pytania

Gdzie prowadzi szlak CAI 801a?
Szlak CAI 801a (Sentiero delle Chiaie) prowadzi z Monte Rotondo di Cassino do rejonu Dużej i Małej Miski, w masywie Monte Cassino.

Dlaczego szlak CAI 801a ma związek z bitwą o Monte Cassino?
W maju 1944 roku przez ten rejon przebiegała trasa, którą cypryjskie kompanie mułów transportowały zaopatrzenie dla żołnierzy 3 Dywizji Strzelców Karpackich.

Skąd wyruszały kolumny mułów?
Kolumny rozpoczynały marsz w rejonie San Michele. Stamtąd przez Monte Rotondo docierały do Dużej Miski, pokonując około 12 kilometrów w jedną stronę.

Co transportowały muły podczas bitwy o Monte Cassino?
Przenosiły amunicję, wodę, żywność, koce, broń zespołową i inne wyposażenie niezbędne oddziałom walczącym w górach.

Czy szlak CAI 801a jest opisany w przewodniku „Monte Cassino i okolice”?
Tak. W przewodniku „Monte Cassino i okolice. Szlakiem 2 Korpusu Polskiego” opisuję przebieg szlaku CAI 801a oraz miejsca, do których można nim dotrzeć.