Cassino, którego już nie ma

Kiedy spaceruję po Cassino, poszukuję śladów historii sprzed ponad 80 lat i obecnych w mieście polskich śladów, choć żołnierze 2 Korpusu Polskiego nie uczestniczyli w walkach w mieście. Z jednej strony widzę współczesne, odbudowane Cassino. Próbuję też dostrzec miasto, które istniało jeszcze do 1943 roku zanim najpierw zostało zranione bombardowaniem 10 września 1943 roku. Potem zostało niemal całkowicie unicestwione wskutek zmasowanego bombardowania 15 marca 1944 roku i w czasie wlk toczących się w mieście.

Opis miejsc pamięci w Cassino odnajdziesz w części mojego przewodnika Monte Cassino i okolice. Szlakiem 2 Korpusu Polskiego zatytułowanej „Ulicami Cassino”.

Cassino przed zagładą

Miasto żyło u stóp Monte Cassino, miało charakterystyczne punkty orientacyjne, piękne kościoły i budowle, powstałe w latach 30., które mogły stać się symbolem Cassino (kolejka linowa). Dziś wiele tych miejsc można sobie tylko wyobrazić. Każdy spacer po Cassino jest dla mnie nie tylko przejściem między miejscami pamięci związanymi z bitwą. Jest także próbą zobaczenia miasta, którego już nie ma.

Kolejka linowa na Monte Cassino

Cassino zostało zniszczone w ponad 90%, ale są obiekty po których nie ma śladów materialnych, jak po kolejce na wzgórze klasztorne.

Kolejka została uroczyście otwarta 21 maja 1930 roku, a wagonik, zabierający 10 osób, dojeżdżał z miasta do opactwa w zaledwie siedem minut, pokonując różnicę wysokości ponad 400 metrów.

W lipcu 1943 roku niemiecki myśliwiec zahaczył o jedną z lin kolejki, doprowadzając do jej zerwania. Pilot myśliwca zginął. Później, podczas bombardowań, zniszczone zostały również dworzec i maszynownia kolejki. Kolejki nigdy nie odbudowano, a szkoda, bo mogła by być wspaniałą atrakcją turystyczną.

Z historią kolejki wiąże się też miejsce, o którym wspominałem w artykule o trzeciej bitwie o Monte Cassino. Chodzi o Wzgórze Kata, gdzie walczyli Gurkhowie. Angielska nazwa tego miejsca to Hangman’s Hill (Wzgórze Wisielca). Wiązano ją z uszkodzonym słupem dawnej kolejki linowej, który pozostał na grzbiecie i kojarzył się żołnierzom z szubienicą.

Dzwonnica San Germano

Jednym z najbardziej poruszających przykładów Cassino, którego już nie ma, jest dzwonnica San Germano przy Piazza Corte. Do czasu II wojny światowej była jednym z symboli miasta. Została zniszczona podczas bombardowania Cassino, a ostatecznie rozebrano ją w latach 1965–1967. Według dokumentów z Archiwum Monte Cassino pierwsze oryginalne piętro dzwonnicy może nadal znajdować się pod obecną nawierzchnią placu. Resztki budowli można zobaczyć na terenie Museo Historiale.

Tablice, które pomagają zobaczyć nieistniejące miasto

Dawne Cassino wraca dziś nie tylko na archiwalnych zdjęciach, ale również w tablicach pamięci rozmieszczonych w mieście. To one pomagają odczytać przestrzeń, w której wiele budowli już nie istnieje.

Dźwiganie się Cassino z ruin upamiętnia tablica dotycząca programu odbudowy klasztoru i miasta „Dov’era e come era”, który głosił opat Ildefonso Rea.

Cassino to nie tylko pole bitwy

W moim przewodniku, staram się pokazywać nie tylko miejsca walk i pomniki, ale również ślady dawnego miasta ukryte w dzisiejszej tkance miejskiej. Aby zrozumieć Cassino, warto zobaczyć nie tylko to, co jest. Warto też spróbować dostrzec to, czego już nie ma.