1 Samodzielna Kompania Commando wchodzi do akcji

Gdy mówimy o bitwie o Monte Cassino, najczęściej na decydującym starciu z maja 1944 roku,, w którym walczyli żołnierze 2 Korpusu Polskiego. Tymczasem udział polskich żołnierzy miał miejsce znacznie wcześniej. Już w pierwszej bitwie o Monte do działań bojowych przystąpiła 1 Samodzielna Kompania Commando.

Pierwsza bitwa

Pierwsza bitwa o Monte Cassino toczyła się w okresie od 12 stycznia do 12 lutego 1944 roku. Jej celem było przełamanie umocnień niemieckich w rejonie Cassino poprzez skoordynowane działania kilku alianckich formacji.

Francuski Korpus Ekspedycyjny pod dowództwem generała Alphonse’a Juina miał obejść pozycje obrońców przez trudny teren górski na północ od Cassino. Wsparcie dla tego manewru miały zapewnić jednostki brytyjskie i amerykańskie – odpowiednio X Korpus Richarda McCreery’ego miał sforsować rzekę Garigliano i przejść przez Góry Auruncyjskie, natomiast amerykański II Korpus, kierując się doliną Liri, miał utrzymać linię kontaktu z Francuzami.

W nocy z 17 na 18 stycznia wojska brytyjskie rozpoczęły działania nad rzeką Garigliano, usiłując utworzyć przyczółek w rejonie Minturno–Castelforte. Pomimo wysiłków, natarcia 46. Dywizji brytyjskiej nie przyniosły przełomu w kluczowych sektorach frontu.

1 Samodzielna Kompania Commando

1 Samodzielna Kompania / No .6 Troop to polski poddodział komandosów w ramach brytyjskiego No. 10 Commando. W okresie od 20 września 1942 do 9 października 1942 i od 4 kwietnia 1944 do 15 sierpnia 1944 pododdział ten nosił nazwę 1 Samodzielna Kompania Commando, a od 10 października 1942 do 4 kwietnia 1944 – No. 6 Troop No. 10 Commando.

Zimą 1943/44 kompania stacjonowała w Pescopennataro.

9 stycznia 1944 roku Samodzielna Kompania otrzymała rozkaz opuszczenia Pescopennataro i rankiem 10 stycznia kolumna żołnierzy pod dowództwem kpt. Władysława Smrokowskiego opuściła pieszo wioskę. Około 11.30 wsiadła do podstawionych samochodów i o 15.00 dotarła do Carpignone.

12 stycznia wojskowe ciężarówki przewiozły komandosów ku brzegom Morza Tyrreńskiego. Polska kompania została podporządkowana dowództwu 56 Londyńskiej Dywizji Piechoty.

Walki w okolicach Garigliano

Kompania znalazła się na prawym brzegu Garigliano 17 stycznia, chwilę przed 23.00. Po przekroczeniu na łodziach desantowych rzeki Garigliano polscy komandosi skierowali się w stronę najbliższych zabudowań Suio. Od 17 stycznia komandosi pod dowództwem kapitana Smrokowskiego prowadzili działania bojowe w okolicach wioski Suio i wzgórza Monte Natale oraz w pobliżu Castelforte.

Po południu 23 stycznia Samodzielna Kompania Commando została wycofana z rejonu przyfrontowego i przeniesiona na wschód do miejscowości Sant’Agata. Straty kompanii w trakcie walk nad Garigliano wyniosły 4 zabitych i 22 rannych (32% stanu osobowego). Poległ m. in. rotmistrz Stanisław Wołoszowski.

Polegli komandosi spoczywają na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino.

Upamiętnienie polskich komandosów w Suio

20 stycznia 2024 roku w Suio została odsłonięta tablica pamiątkowa ku czci polskich komandosów. Napis na tablicy głosi:

IN MEMORIA DEI COMMANDOS POLACCHI,
CADUTI A SUIO IL 18.1.1944 NELLA PRIMA 
BATTAGLIA DI MONTECASSINO
PAMIĘCI POLSKIM KOMANDOSOM,
POLEGŁYM POD SUIO 18.1.1944 W PIERWSZEJ
BITWIE O MONTE CASSINO
rtm. WOŁOSZOWSKI STANISŁAW
st. strz. DECKER FERDYNAND
st. strz. KLAJBER HENRYK
st. strz. SŁOWIŃSKI STEFAN
BONUM CERTAMEN PUGNAVERUNT, 
NOBILITER CECIDERUNT

Marmurowej tablica pamiątkowa została ufundowana przez Krzysztofa Piotrowskiego oraz Danutę Wojtaszczyk, redaktor naczelną “Polskiego Obserwatora”.

W ramach uroczystości odsłonięto także mural przedstawiający polskich komandosów.

---