Pomnik 12 Pułku Ułanów Podolskich w Piedimonte San Germano

Piedimonte San Germano znalazło się na mojej trasie jeszcze tego samego dnia, w którym przyjechałem do Cassino i zameldowałem się w hotelu La Pace. Ruszyłem od razu w teren, aby odwiedzić miejsca związane z bitwą o Monte Cassino. Chciałem zobaczyć ponownie pomnik Pułku 6 Pancernego „Dzieci Lwowskich” oraz odwiedzić pomnik 12 Pułku Ułanów Podolskich stojący przy Largario Antoni Benc.

W 2024 roku byłem w Cassino podczas obchodów 80. rocznicy bitwy o Monte Cassino, ale do Piedimonte wtedy nie pojechałem, bo byliśmy większą grupą i korzystaliśmy z komunikacji publicznej. Tym razem pojechałem tam już pierwszego dnia pobytu w Cassino, zwłaszcza że w maju 2026 roku na pomniku umieszczono medalion z oznaką 12 Pułku Ułanów Podolskich.

Kim był kapral Antoni Benc?

Antoni Benc urodził się 7 stycznia 1911 roku w Plewni, obecnie znajdującej się w gminie Ceków-Kolonia w powiecie kaliskim. Podczas kampanii włoskiej służył jako kapral w 12 Pułku Ułanów Podolskich. Pułk ten zapisał jedną z najbardziej znanych kart swojej historii 18 maja 1944 roku, kiedy patrol 12 Pułku Ułanów Podolskich wkroczył do ruin opactwa na Monte Cassino, a nad ruinami pojawił się proporczyk pułkowy.

Zdobycie wzgórza klasztornego nie zakończyło walk 2 Korpusu Polskiego. Niemcy nadal bronili Piedimonte San Germano, ważnego punktu na Linii Hitlera, nazywanej przez Niemców Linią Sengera. Do walk o Piedimonte skierowano zgrupowanie „Bob”, w którym obok Pułku 6 Pancernego „Dzieci Lwowskich”, 18 Lwowskiego Batalionu Strzelców i 5 Batalionu Strzelców Karpackich znalazł się również szwadron 12 Pułku Ułanów Podolskich. W walkach o Piedimonte brał udział kpr. Antoni Benc.

Melchior Wańkowicz tak opisał ostatnią misję kaprala Benca:

Łączności z wysuniętym w przód plutonem podporucznika Koczego nie ma.
Kapral Benc podejmuje się pójść na ochotnika; kapral Benc opiekuje się młodym ułanem Krukowskim, który go kocha niemal jak ojca.

Chłopak przeczuwa nieszczęście, co chwila wysuwa się z bunkra. Gdy dowódca się odwrócił – wyskoczył. Wrócił, wołając, że o pięćdziesiąt metrów Benc leży ranny. Dosięgła go bestia zjadliwa, strzelec wyborowy.

Sanitariusz Kuźnicki poprawił torbę, poszedł. Ogień niemiecki był tak intensywny, że nie było szans. Kuźnicki zabrał spod skarpy carriera i podsunął się tylnym biegiem.

– Tylko go nie najedźcie! – krzyczy ze schronu blady Krukowski.

Kuźnicki już jest przy Bencu. Wysiłkiem, który w takich chwilach się zdobywa, wrzuca umierającego (zmarł potem w szpitalu [21.05.1944]) na carriera.

M. Wańkowicz, Bitwa o Monte Cassino

Antoni Benc (KMC nr 788) jest pochowany Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino. Spoczywa w sektorze 1-C, grób 20. Za udział w bitwie o Monte Cassino został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.

Ceków-Kolonia i Piedimonte San Germano – pamięć o kpr. Antonim Bencu

W upamiętnieniu Antoniego Benca ważną rolę odegrał Włodzimierz „Kuba” Staszak z Kalisza, organizator projektu „Z Ziemi Polskiej do Włoskiej”. Uczestnicy organizowanych w ramach projektu wyjazdów przyjeżdżali na majowe uroczystości na Monte Cassino i odwiedzali miejsca związane ze szlakiem bojowym 2 Korpusu Polskiego. Jednym z nich był grób Antoniego Benca. Składano przy nim kwiaty, zapalano znicze, pozostawiano pamiątkową tabliczkę i wystawiano wartę honorową.

Pamięć o żołnierzu z Plewni stała się jednym z impulsów do nawiązania kontaktów między gminą Ceków-Kolonia a Piedimonte San Germano. W czerwcu 2021 roku Włodzimierz Staszak przyjechał do Piedimonte w delegacji razem z wójtem gminy Ceków-Kolonia Mariuszem Chojnackim i przewodniczącym Rady Powiatu Kaliskiego Janem Adamem Kłyszem. Kontakty przerodziły się później we współpracę obu samorządów.

Largario Antoni Benc i pomnik 12 Pułku Ułanów Podolskich

W maju 2024 roku niewielki placyk w Piedimonte San Germano otrzymał nazwę Largario Antoni Benc. Na stojącym tam pomniku umieszczono dwujęzyczną tablicę poświęconą kapralowi. Widnieje na niej data 17 maja 2024 roku. Polski napis głosi:

„W hołdzie poległemu na ziemi włoskiej kpr. Antoniemu Bencowi, żołnierzowi 12. Pułku Ułanów Podolskich. Na wieczną chwałę!”

Nad tekstem znalazły się słowa „Za wolność naszą i waszą”, pośrodku flagi Polski i Włoch, a na dole wymieniono społeczności gminy Ceków-Kolonia oraz Piedimonte San Germano.

Dwa lata później, 17 maja 2026 roku, podczas obchodów 82. rocznicy bitwy o Monte Cassino, na tym samym pomniku umieszczono medalion z oznaką 12 Pułku Ułanów Podolskich.

W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele Polski i Włoch. Polskiej delegacji państwowej przewodniczył szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell, a gospodarzem był burmistrz Piedimonte San Germano Gioacchino Ferdinandi. Obecni byli również przedstawiciele środowisk związanych z 12 Pułkiem Ułanów Podolskich oraz gminy Ceków-Kolonia.

Trochę pobłądziłem jadąc do pomnika

Odnalezienie Largario Antoni Benc nie było takie proste. We wrześniu 2026 roku nawigacja nie znajdowała miejsca pod tą nazwą. Wpisałem więc Via Vallicella, co okazało się zbyt mało precyzyjne i przez pewien czas krążyłem po okolicy. Kiedy w końcu dotarłem na miejsce, zobaczyłem, że placyk jest dość często odwiedzany przez mieszkańców. Tuż obok znajduje się Fontanella pubblica, publiczny punkt poboru wody. Co jakiś czas ktoś podjeżdżał samochodem i napełniał butelki albo większe pojemniki.

Obejrzałem pomnik, tablicę poświęconą Antoniemu Bencowi oraz medalion z oznaką 12 Pułku Ułanów Podolskich. Zrobiłem zdjęcia, a na koniec sam napełniłem swoją butelkę wodą.

Jak znaleźć pomnik 12 Pułku Ułanów Podolskich?

Pomnik znajduje się przy Largario Antoni Benc, na skrzyżowaniu Via Vallicella i Via Petrone w Piedimonte San Germano. Jeśli nawigacja nie znajduje nazwy placyku, najlepiej wyszukać Fontanella pubblica – Via Petrone. Publiczny punkt poboru wody znajduje się tuż przy pomniku.

Do tej pory celem moich wizyt w Piedimonte San Germano był przede wszystkim pomnik Pułku 6 Pancernego „Dzieci Lwowskich”. Dzięki współpracy społeczności Cekowa-Kolonii i Piedimonte San Germano na mapie polskich miejsc pamięci w okolicach Monte Cassino pojawił się nowy punkt – pomnik 12 Pułku Ułanów Podolskich przy Largario Antoni Benc.

---

Więcej tras i miejsc związanych z 2 Korpusem Polskim w okolicach Monte Cassino znajdziesz w moim przewodniku: